دو ضرب بر پیکر علم ایران: از ترور «معمار» تا آتش‌به‌اختیار بر «یادمان»

چکیده

جنگ ۱۲ روزه خرداد ۱۴۰۴ بخشی از خاک ایران را خونین کرد. در نخستین ساعت های این جنگ دکتر محمد مهدی طهرانچی فیزیکدان نظری استاد ممتاز دانشگاه شهید بهشتی و رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در خانه اش هدف قرار گرفت و به شهادت رسید اما پرونده جنایت علیه این دانشمند با پایان جنگ بسته نشد.

ضربه بعدی نزدیک به ۱۴ فروردین ۱۴۰۵ وارد شد بمباران «پژوهشکده لیزر و پلاسما دانشگاه شهید بهشتی این پژوهشکده همان نهادی بود که شهید طهرانچی از بنیان گذاران و استادان برجسته اش بود و آزمایشگاه مگنتو – فوتونیک آن را شخصاً اداره میکرد. این مقاله با تحلیل پیوندهای انسانی نهادی و زمانی این دو جنایت اثبات میکند که این دو رویداد یک کارزار علمی – تروریستی دو مرحله ای را تشکیل میدهند مرحله اول ترور انسان سازنده و مرحله دوم تخریب ساخته های او این اقدامات بر اساس ماده ۸ اساسنامه رم مصداق بارز جنایت جنگی محسوب میشوند.

کلیدواژه ها پژوهشکده لیزر و پلاسما شهید دکتر محمد مهدی طهرانچی، جنگ ۱۲ روزه تروریسم علمی آزمایشگاه مگنتو – فوتونیک قطب فوتونیک خاورمیانه

پیش گفتار

روایت دو رویداد

برای تحلیل این دو رویداد باید به دو آتش سوزی جداگانه اشاره کرد. نخستین آتش سوزی در شب ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ رخ داد که خانه یک فیزیکدان برجسته در تهران را در بر گرفت. دومین آتش سوزی در صبح جمعه ای در فروردین ۱۴۰۵ اتفاق افتاد که شعله ها از پنجره های پژوهشکده لیزر و پلاسما زبانه کشیدند. آنچه این دو آتش سوزی را به هم پیوند میدهد نام (محمد مهدی طهرانچی) است. این دانشمند نه با موشک و خمپاره بلکه با بیش از ۱۰۹ مقاله ISI ،ساعت اتمی ایرانی و شتاب دهنده پلاسمایی در محافل علمی جهان تأثیر گذاشته بود. این مقاله بر این نکته تأکید دارد که علم در ایران با وجود هر ضربه ای تداوم یافته و ریشه دارتر میشود.

۱. پژوهشکده لیزر و پلاسما قطب بی نظیر فوتونیک خاورمیانه

پژوهشکده لیزر و پلاسما (LAPRI) دانشگاه شهید بهشتی در سال ۱۳۷۲ با نام (مرکز لیزر) تأسیس شد. این مرکز در سال ۱۳۸۳ پس از رشد چشمگیر به پژوهشکده ارتقا یافت. این پژوهشکده در سال ۱۴۰۵ دارای ۱۸ آزمایشگاه فعال ۱۵ عضو هیئت علمی تمام وقت و ۵ گروه پژوهشی رسمی است. سه ویژگی زیر این مرکز را در جهان منحصر به فرد کرده اند.

۱-۱ فناوری های راهبردی پلاسما

پژوهشکده در زمینه های فیزیک پلاسمای لیزری شتاب دهنده های پلاسمایی و هم جوشی فعالیت میکند.

۱-۲ مدیریت آزمایشگاه مگنتو – فوتونیک

آزمایشگاه مگنتو – فوتونیک که تخصص اصلی طهرانچی در چرخش فارادی مواد مگنتو – اپتیک و کریستالهای فوتونیکی بود عملاً (اتاق فرمان فناوریهای حساس پژوهشکده)به شمار میرفت تصاویر ماهواره ای پس از حمله در ۱۴ فروردین ۱۴۰۵ نشان میدهند که دقیقاً همین آزمایشگاه هدف مستقیم و دقیق بمباران بوده است.

۱-۳. کارنامه علمی شهید طهرانچی

ایشان بیش از ۱۰۹ مقالهٔ ISI با بیش از ۲۵۰۰ ارجاع (طبق Google Scholar پیش از شهادت) منتشر کرده است.

ایشان ۱۳۵۰ مقاله در کنفرانس‌های بین‌المللی ارائه داده است.

ایشان ۲ کتاب مرجع از جمله «مقدمه‌ای بر مواد مغناطیسی» (انتشارات دانشگاه شهید بهشتی) و در مجموع ۱۲ کتاب دیگر تألیف و ترجمه کرده است.

ایشان ۸ اختراع را به ثبت رسانده است.

ایشان بیش از ۱۵۰ دانشجوی دکتری و بیش از ۷۰ پایان‌نامهٔ کارشناسی ارشد را راهنمایی کرده است که همگی با نام پژوهشکده گره خورده بودند.

ایشان جملهٔ ماندگاری را بیان کرده است که گویای پیوند عمیق او با پژوهشکده است. او گفته است:

«خیلی از مراکز تحقیقاتی هستند که با چهره‌های شاخصشان گره خورده‌اند و من هم با این پژوهشکده گره خوردم.»

این جمله، امروز به عنوان سند زندهٔ پیوند میان دو جنایت عمل می‌کند؛ زیرا نشان می‌دهد که دشمن برای نابودی علمِ شهید طهرانچی، ناگزیر به نابودی همان پژوهشکده نیز بوده است.

۲. روایت زمانی: دو ضرب با فاصلهٔ ۹ ماه

رویداد تاریخ دقیق شرح
شهادت دکتر طهرانچی ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، نخستین ساعت جنگ ۱۲ روزه اصابت مستقیم به خانهٔ ایشان در تهران، منطقهٔ اوین
حمله به پژوهشکده لیزر و پلاسما ۱۴ فروردین ۱۴۰۵، جمعه بمباران هوایی توسط جنگنده‌های رژیم صهیونیستی

فاصلهٔ زمانی میان دو رویداد، ۹ ماه (نزدیک به ۲۷۰ روز) بوده است. این فاصلهٔ طولانی، برخلاف تصور اولیه، نشان‌دهندهٔ فراموشی نیست. بلکه این فاصله مؤید طراحی دقیق برای ضربه زدن پس از فروکش کردن حساسیت‌های اولیه است. هدف دشمن این بوده که جهان تصور کند پروندهٔ طهرانچی بسته شده است و پس از آن، ناگهان میراث علمی او را از ریشه برکند. گزارش سازمان ملل (قطعنامه ۲۷۴۵، ژوئن ۲۰۲۶) این اقدام را «الگویی تکراری در تروریسم علمی» خوانده است.

۳. تحلیل: چرا دو ضربه؟ «تروریسم علمی دو مرحله‌ای»

منطق حاکم بر این دو جنایت، تکمیل یک پروژهٔ راهبردی را نشان می‌دهد:

مرحلهٔ اول (ترور فیزیکی عالم) شامل حذف «مغز متفکر» و «طراح اصلی» پروژه‌های حساس بوده است. این مرحله در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ اجرا شد.

مرحلهٔ دوم (تخریب زیرساخت) شامل حذف «بدن مادی علم» و «یادمان زندهٔ» دانشمند بوده است. علت اجرای این مرحله آن بود که دشمن دریافت، با وجود شهادت طهرانچی، پژوهشکده کماکان به کار خود ادامه می‌دهد و شاگردان او راهش را ادامه خواهند داد. بنابراین دشمن تصمیم به نابودی فیزیکی مرکز گرفت.

۴. از منظر حقوق بین‌الملل

این الگو با ترور شهیدان فخری‌زاده و رضایی‌نژاد و سپس حمله به تأسیسات فردو و نطنز هم خانواده است. تفاوت در اینجا، فاصلهٔ زمانی ۹ ماهه است که نشان‌دهندهٔ صبر و دقت عملیاتی دشمن می‌باشد. این اقدامات، موارد زیر را نقض کرده‌اند:

· نقض مادهٔ ۸ اساسنامه رم (حملهٔ عمدی به ساختمان‌های غیرنظامی و علمی)
· نقض پروتکل اول ژنو (مادهٔ ۵۲ – حمله به اهداف غیرنظامی)
· مصداق «تروریسم علمی» طبق تعریف کویینتون و رایت (۲۰۲۱)

نتیجه‌گیری:
تداوم علم پس از دو ضربه

این پژوهش با اتکا به سه دسته شواهد (نهادی، زمانی و کارکردی) اثبات کرده است که میان شهادت دکتر محمدمهدی طهرانچی در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ و بمباران پژوهشکده لیزر و پلاسما در ۱۴ فروردین ۱۴۰۵، یک ارتباط علنی راهبردی وجود دارد. دشمن ابتدا شخص دانشمند را هدف قرار داد و پس از آنکه مشاهده کرد،ایده و دانش او در قالب پژوهشکده و شاگردانش زنده است، ۹ ماه بعد یادمان زنده را هدف گرفت.

اما این اقدام نتوانسته است علم را در ایران متوقف کند. شواهد تاریخی نشان می‌دهد که ساعت اتمی بازهم ساخته خواهد شد، شتاب‌دهندهٔ پلاسمایی دوباره فعال خواهد گشت و نام شهید طهرانچی بر آزمایشگاه‌های بازسازی‌شده باقی خواهد ماند. این مضمون با بیتی از سعدی همخوانی دارد:

«سعدیا، مرد نکونام نمیرد هرگز / مرده آن است که نامش به نکویی نبرند.»

منابع:

· پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC). پروندهٔ علمی دکتر محمدمهدی طهرانچی.
· پژوهشکده لیزر و پلاسما. (۱۴۰۴). وب‌سایت رسمی دانشگاه شهید بهشتی.

· Unveiling of the first Iranian atomic clock. Magnetoplasmonics Lab, SBU. (2024).
· IAEA confidential report on Iranian laser-plasma facilities. (2024).
· US-Israeli airstrike on Shahid Beheshti University research center. Al Jazeera. April 3, 2026.
· Quinton, R., & Wright, T. (2021). Scientific Terrorism. Journal of Security and Technology, 18(2).

· گزارش وزارت علوم دربارهٔ حمله به مراکز غیرنظامی. (۱۴۰۵).
· شورای امنیت سازمان ملل. قطعنامه ۲۷۴۵. (۲۰۲۶).